أبو ريحان البيروني ( مترجم : اكبر دانا سرشت )
4
آثار الباقيه ( فارسى )
رأى بوده « 1 » . اين طريق هم بىعيب است و بازگشت هر دو امر به يك حقيقت است . نكتهاى كه اصحاب نجوم را بر اين گماشت كه از دايرهى افق چشم پوشند چند چيز است . يكى اين است كه ديدند مقدار شبانهروز با شبانهروز ديگر مختلف است و هيچگاه با يكديگر يكى نيست چنان كه اختلاف آنها با يكديگر هنگام كسوف بطور هويدا بر حس آشكار مىگردد . و علت اين اختلاف سير آفتاب است در فلك البروج كه گاهى تند و زمانى كند است . علت ديگر آنست كه قطعههاى فلك البروج بر دواير بطور مختلف عبور مىكند . پس براى اينكه اين اختلاف را از ميان بردارند مجبور به تعديل آن شدند و تعديل آن به مطالع فلك البروج به دايرهى نصف النهار در همه جاى گيتى عموميت دارد چه ، اين دايره يكى از آفاق استوائى است و لوازم آن در همه روى زمين تغييرناپذير است ولى دايرهى افق بواسطه اختلافاتى كه در هر موضع پيدا مىكند
--> ( 1 ) - پس از تتبع زياد و طاقتفرسا در فهرست ابن النديم اين زيج را بدست آوردم ابن النديم از كتاب اختلاف الزيجات ابى معشر نقل مىكند كه در آغاز چهارمين قرن هجرى در محل سارويه كه در شهر جى باشد مشتى كتابهاى فارسى قديم كه بر پوست درخت نوشته شده بود بدست آوردند و از خواندن اين كتابها دانسته شد كه كتب مذكور را بفرمان طهمورث در آن مكان پنهان كرده بودند و در شمار آن كتب زيجى بود كه زيج معروف بزيج شهريار را از آن كتب استخراج كردهاند و اين قضيه را ابو ريحان هم در همين كتاب نقل مىكند ولى نامى از آن زيج و از قرائت آن كتب نمىبرد مىگويد دانسته نشد كه آن نوشتهها چه بوده اين قضيه كه ابو معشر نقل كرده بافسانه بيشتر مانند است تا بتاريخ ؛ گذشته از اينكه طهمورث را وجود خارجى نبوده و اما زيج شهرياران مطابق تحقيقات نلينو در زمان يزدگرد تنظيم شده و بعدا بتوسط تميمى نامى بتازى نقل شده و امروز قطعاتى از آن در كتابها موجود است .